Waarom Zwarte Piet niet langer kan


Van een leuk kinderfeest is Sinterklaas de afgelopen tientallen jaren veranderd in een hevige en emotionele discussie over Zwarte Piet. Ten eerste natuurlijk ontzettend jammer van de traditie om er maar zo weinig van te kunnen genieten, maar wat mij betreft wél de discussie waard. Na jarenlang Gender Studies te hebben gestudeerd, ben ik steeds meer geïnformeerd geraakt over problemen in onze samenleving omtrent discriminatie en racisme. Zwarte Piet is daar helaas één van. Graag wil ik jullie dan ook uitleggen waarom Zwarte Piet racistisch is, en dus niet langer kan.

Voordat ik hierop in ga, is het belangrijk om de geschiedenis in te duiken, om zo onze traditie beter te kunnen begrijpen en te kunnen beseffen dat Zwarte Piet wel degelijk een machtsstructuur schetst. Tot en met de achttiende eeuw was het legaal om te handelen in slaven; waarin witte mensen zwarte mensen verhandelden en over hen heersten*. Aan het eind van de achttiende eeuw ontstond er het idee van de afschaffing van de slavernij, genaamd abolitionisme. In Nederland is de slavernij volledig afgeschaft in 1863, en in de Verenigde Staten in 1865.

Uiteraard is de slavernij enige tijd geleden, maar dit betekent niet dat het effect ervan volledig is verdwenen. In de Verenigde Staten is er zelfs een burgeroorlog ontstaan van 1861 tot 1865 tussen de noordelijke staten, die vóór het abolitionisme waren, en de zuidelijke staten, die tegen het abolitionisme waren. Na de afschaffing van de slavernij, werd de Ku Klux Klan opgericht; een organisatie gevormd door witte mensen die met name bekend staan om hun geweldadigheid tegen zwarte mensen. In 1876 werden de Jim Crow wetten in de zuidelijke staten ingevoerd; een raciale segregratie met wetten die ervoor zorgden dat zwarte mensen veel minder rechten hadden dan witte mensen. Zwarte mensen mochten bepaalde café's niet meer in of moesten in een bepaald gedeelte zitten, mochten niet uit dezelfde waterfonteintjes drinken en er waren zelfs aparte toiletten. Ook werden zwarte Amerikanen (=African Americans) regelmatig gelyncht, en dus structureel vermoord, opgehangen of in brand gestoken door gouvernementele instituties, of een verlengde daarvan. Dit gebeurde met name in de zuidelijke staten, en nog ver tot in de 20e eeuw. Gedurende de jaren 1910 tot 1940 verhuisden daarom, gepaard met racisme en weinig politieke en economische kansen, vele zwarte Amerikanen naar het noorden om zo te ontsnappen aan de gruwelijke tijden in het zuiden. Pas door de invoering van de Civils Rights Act in 1964 (!) werden de Jim Crow wetten afgeschaft. Maar een garantie voor een wereld zonder racisme gaf dit natuurlijk niet. 

Nu vraag je je wellicht af wat dit met onze Zwarte Piet te maken heeft, maar gedurende deze periode was blackfacing erg populair in de Verenigde Staten. Blackface is een vorm van theater waarbij witte mensen verkleed gaan als karikaturen van zwarte mensen, en wat bijdraagt aan de instandhouding van racistische stereotypen. Hoewel dit nu als denigrerend en kwetsend gezien wordt in de Verenigde Staten, is het in Nederland nog steeds een gewoonte en traditie. Zwarte Piet ís een vorm van blackface

Er wordt vaak genoemd dat Zwarte Piet zwart is vanwege de schoorsteen, maar dit argument is gemakkelijk te verwerpen - niemand wordt volledig zwart door via een schoorsteen te gaan, toch? En waar komt dan die afro vandaan, de rode lippen en de creolen in de oren? En dan hebben we het nog niet eens over het pakje wat de Zwarte Pieten dragen, gerelateerd aan ons koloniaal verleden. 

Velen vóór Zwarte Piet gebruiken het argument dat de intentie van racisme er niet is bij ons Sinterklaasfeest. Nu geloof ik ook zeker dat de intentie er niet is, máár het straalt wel degelijk een machtstructuur tussen zwarte en witte mensen uit. Kijk maar eens objectief naar het beeld wat geschetst wordt: een oude, witte man die alleen zwarte mensen als hulpjes heeft. Implicit krijgen jonge kinderen toch mee dat witte mensen op een bepaalde manier 'belangrijker' zijn, meer macht hebben en dus superieur zijn. En dit wil je je kinderen hopelijk niet meegeven. 

Racisme is een structureel verschijnsel in onze samenleving, en ik ben van mening dat we mensen die racistische uitspraken doen niet meteen moeten bestempelen als 'slecht' of 'racist'. Iedereen is opgegroeid met raciale stereotypen, en niemand heeft een volledig neutraal beeld als het gaat om huidskleur. Ook moeten we niet doen alsof 'het er niet is', want racisme bestaat wel degelijk en we moeten ons juist bewust zijn van het feit dat huidskleur er wél toe doet. Er moet meer bewustwording komen voor de racistische geschiedenis die onze wereld nu eenmaal heeft, met name voor het feit dat zwarte mensen structureel zijn achtergesteld in het verleden. Want alleen hierdoor kan er meer begrip ontstaan tussen mensen onderling. Momenteel worden er nog steeds mensen gekwetst in Nederland door onze Sinterklaas traditie, dus hopelijk zal educatie en wederzijds begrip uiteindelijk zorgen voor een acceptabele compromis. 

Besef dat je als witte Nederlander een bevoorrechte positie hebt, en dat het misschien nodig is om dit vanuit een ander perspectief dan je eigen te zien.

PS. Mocht je dit allemaal interessant vinden, dan raad ik je vooral de films Mississippi Burning en Green Book aan, en de documentaire Zwart als Roet door Sunny Bergman.

*Persoonlijk kies ik ervoor de woorden 'witte' en 'zwarte' te gebruiken met betrekking tot mensen, net zoals kwalitatieve meida zoals het NRC, het NOS en de Volkskrant. Dit is een politieke keuze, omdat 'blank' een positieve connotatie heeft ten opzichte van 'zwart', en suggereert dat 'witte' mensen geen kleur hebben.  

Bron foto: ANP.

Geen opmerkingen